عوامل كاهش وزن طبیعی ـ قسمت اول

دکتر منصور ریسمانچیان [ پزشک عمومی ]

جذابیت دستیابی به روش‌های سریع بسیار زیاد است و بازار عوامل كاهش وزن طبیعی نیز بسیار گرم. ادعاها چیستند و واقعیت‌ها كدامند؟ 
1 ـ كرومیوم :
بر طبق ادعاها ، كرومیوم‌ می‌تواند كاهش چربی را بهبود بخشیده و مقدار توده خالص بدن را افزایش دهد. این عامل بر عملكرد انسولین در مورد كربوهیدرات‌ها تأثیر گذاشته و نیز بر لیپیدها و سوخت‌وساز پروتئین تأثیر می‌گذارد ، با آن كه مكانیزم‌ آن به درستی شناخته نشده است. بررسی‌های رژیمی نشان می‌دهد كه اغلب افراد ، كمتر از میزان مورد نیاز كرومیوم مصرف می‌كنند. به علاوه ، انجام فعالیت‌های فیزیكی در بزرگسالان ، روند كاهش كرومیوم را سرعت می‌بخشد.

یافته‌ها حاكی از آن‌اند كه استفاده بی‌دلیل از كرومیوم و مكمل‌های آن بر تركیب بدن هیچ تأثیری نخواهند داشت. زمانی كه مطالعات " تركیب بدن" انجام می‌شوند ، داده‌ها نشان می‌دهند كه مكمل كرومیوم‌ باعث افزایش ابعاد عضلات نشده و بر روند كاهش چربی نیز تأثیر ندارد.

كرومیوم با آهن برای باند شدن با ترانسفرین رقابت می‌كند. پژوهش‌ها این فرضیه را نشان می‌دهند كه افزایش كرومیوم در نتیجه مكمل آن در بدن ، ممكن است تأثیر سوئی بر انتقال آهن داشته باشد. در یك مطالعه اخیر تأثیر كرومیوم بر روی آهن در مردان مسن‌ مورد بررسی قرار گرفت؛ كرومیوم در این حال بر تغییر میزان آهن و انتقال آن تأثیر نداشت.

2 ـ دهیدرو اپی اندروسترون :
در میان سایر ادعاها ، DHEA از مواردی است كه فرض می‌شود باعث كاهش وزن می‌گردد. متأسفانه ، تنها در حیوانات مطالعاتی در این باره صورت گرفته است. عوارض مربوط به این عامل شامل سرطان كبد می‌شود كه در موشها پدید آمد. به علاوه مكمل این ماده می‌تواند باعث افزایش مقاومت انسولین ، رشد موهای زائد و كاهش كلسترول HDL ، و افزایش خطر بیماری قلبی شود.

3 ـ ا فدرا :
پدید آورندگان افدرا (ماهانگ) بر این ادعا هستند كه این عامل مزایایی چون كاهش وزن ، افزایش انرژی ، بهبود عملكرد و افزایش توده بدون چربی دارد. مطالعات نشان می‌دهند كه این عامل به تنهایی نمی‌تواند به كاهش وزن بیانجامد؛ با این حال ، در تركیب با كافئین و رژیم با كالری محدود كاهش وزن بیشتر می‌شود. ماهانگ یك محرك سیستم عصبی مركزی است و باعث افزایش فشار خون و تپش قلب می‌شود.

این عامل می‌تواند دربیماری‌های قلبی ، دیابت ، فشار خون و بیماری تیروئید خطرناك باشد. FDA تاكنون بیش از 100گزارش درباره واكنش‌های مخاطره‌آمیز این عامل دریافت داشته است. از آثار جانبی این عامل در كنار كافئین ـ كه كم خطرتر است ـ می‌توان به كم خوابی ، گیجی ، و لرزش اشاره کرد. وقتی افراد استفاده از آن را متوقف می‌سازند ، ممكن است دچار درد و سردرد شوند.

چگونگی مواجهه با حساسیت های غذایی 

مهدی کاظم زاده [ کارشناس تغذیه ]

پس از اینکه نوع غذای حساسیت زا تعیین شد،ساده ترین و موثرترین شیوه برخورد با آن مصرف نکردن است.این اجتناب نه تنها شامل ماده غذایی مزبور به صورت مشخص(مثل تخم مرغ در املت) بلکه همچنین باید صورت پنهان آن(مثل تخم مرغ در نان) را نیز شامل شود.حتی گاهی غذاهایی که دارای اجزا و ترکیبات مشابه مواد حساسیت زا هستند(مانند مصرف برنج و ارزن در کسانی که نسبت به مصرف گندم حساسیت دارند)نیز باید از برنامه غذایی فرد حذف شوند.

همچنین حذف افزوده های غذایی (مثل ادویه ها) نیز اهمیت دارد.این گونه افزوده های خوراکی جهت جلوگیری از ضایع شدن غذا و یا خوش طعم کردن آن به کار می روند و شامل موادی چون نگاه دارنده ها، رنگ های صنعتی،ادویه های صنعتی، و ترش کننده ها(مواد اسیدی )هستند.امروزه تعداد متنابهی افزوده های غذایی صنعتی در بازار مصرف وجود دارند که با بیماری هایی چون افسردگی،آسم،فعالیت فوق العاده و یا ناتوانی آموزشی در کودکان و سردردهای میگرنی مرتبط دانسته می شوند.

چنانچه شخصی دچار حساسیت غذایی چندگانه باشد،شاید بهترین شیوه پیگیری، استفاده از برنامه غذایی چرخشی چندگانه باشد.این برنامه غذایی از انتخاب های غذایی کاملا متنوعی تشکیل شده است که به صورت چرخشی مصرف می شوند تا نه تنها از بروز حساسیت های جدید جلوگیری کند بلکه حساسیت های پیشین را تحت کنترل در آورد.

غذاهای کنترل شده در فاصله زمانی کنترل شده بین چهار تا هفت روز مصرف می شوند.به عنوان مثال،اگر کسی در روز اول هفته،غذایی تهیه شده از گندم مصرف کند باید تا چهارشنبه،دیگر غذای گندمی نخورد.البته این بحث صرفا مربوط به چرخش غذاهای قابل تحمل بدن نیست و بلکه خانواده خوراکیها نیز باید چرخش داشته باشند.

رژیم غذایی در ریزش مو 

دکتر گیتا فقیهی [ متخصص پوست و مو ]

ریزش مو یکی ازشایعترین اختلالات در دنیا است . به جرات می توان گفت اکثر مردم دنیا با آن مواجه هستند. عوامل زیادی مانند عوامل ژنتیکی ، هورمونی ، برخی بیماری ها مانند اختلالات تیروئید ، آنمی ( کم خونی ) و نوع تغذیه در ریزش مو دخیل است. اهمیت رژیم غذایی را در حفظ سلامتی بدن به خصوص مو ، نمی توان نادیده گرفت.

معمولاً وقتی برای کاهش وزن رژیم های غیر اصولی را به کار می برند ، نتیجه ی آن بروز این مشکل است. همچنین کسانی که گیاهخوار هستند ، به دلیل عدم اطلاع کافی در زمینه مصرف غذاهای گیاهی ، دچار کمبود روی ، آهن ، اسیدهای آمینه ی ضروری و ... می گردند.
در زیر برخی از عناصر مهم و موثر در سلامت مو ذکر شده است :

آهن :
شــایع ترین علت ریزش مو در خانم ها از سنین نوجوانی تا سنین میانسالی کمبود آهن بدن میباشد ، که با مصرف غذاهای حاوی آهن نظیر گوشت قرمز ، زرده تخم مرغ ، جگر ، ماهی و پرندگان ، لوبیا ، عدس ، آناناس و اسفناج این مشکل بر طرف می شود. دو عامل مهم در ایجاد فقر آهن عبارتند از مصرف چای همراه غذا و مصرف نان هایی كه خمیر آنها ور نیامده است. به همین جهت بهتر است چای را یك ساعت پس از مصرف غذا نوشید و از نان هایی كه خمیر ور آمده دارند و بدون جوش شیرین پخت می شوند استفاده كرد .

پروتئین :
اساس و پایه ی نیاز بافت های بدن مانند مو ، ناخن وپوست می باشد و در موادی مانند انواع گوشت ( مرغ ، ماهی و گوشت قرمز ) ، تخم مرغ ، لبنیات ، غلات و حبوبات به میزان فراوان وجود دارد.

 

ویتامین های گروه  B :
یکی از راههای درمان ریزش مو مصرف مواد مغذی حاوی ویتامین B زیاد است که در گروه ویتامین های B ، ویتامین B6 و بیوتین اهمیت خاصی دارند. عارضه مشخص کمبود بیوتین ، ریزش مو است. منابع غذایی غنی از ویتامین B6 و بیوتین : زرده تخم مرغ ، جگر ، گوشت مرغ ، موز ، دانه آفتابگردان ، ماهی ، آلوی خشک ، ، غلات سبوس دار ، مخمر و جوانه گندم ، سبوس گندم ، و بادام زمینی است .

 

همچنین مصرف مقداری مخمر همراه یک لیوان آب پرتقال در صبح بسیار سودمند می باشد ؛ زیرا مخمر منبع مناسبی از ویتامین های گروه B و املاح کمیاب ( املاحی که بدن به میزان خیلی کم به آن ها نیاز دارد) و اسیدهای آمینه است. به علاوه مصرف روغن ماهی و گردو که دارای اسیدهای چرب اُمگا ـ 3 و تخمه آفتابگردان که دارای اسیدهای چرب اُمگا ـ 6 است ، مفید می باشد.
قرص و دارو هرگز نمی تواند جانشین غذا شود و فقط در مواقع ضروری از مکمل های غذایی می توان استفاده کرد.

بررسی ها نشان می دهند که اسیدهای چرب اُمگا ـ 3 و اُمگا ـ 6 با سلامت مو در ارتباط هستند ؛ زیرا اغلب مردم وقتی منابع این نوع اسیدهای چرب را کمتر مصرف می کنند و یا اصلاً مصرف نمی کنند ، دچار خشکی و شکنندگی مو ، خارش و شوره پوست سر و در نهایت ریزش مو می شوند.

 

منابع اسیدهای چرب اُمگا ـ 3 و اُمگا ـ 6
اسیدهای چرب اُمگا ـ 3 در ماهی های آب سرد مانند ماهی سالمون و ساردین ، روغن سویا و کانولا ، جوانه گندم ، روغن گردو ، روغن تخم کتان یا پنبه و روغن ماهی یافت می شود.

دارو های ضد اشتها

دکتر منصور ریسمانچیان [ پزشک عمومی ]

در بیماران دارای BMI حدود 30 یا بالاتر ، عوامل دارویی می‌توانند همراه با رژیم و ورزش ، مؤثر باشند.
ـ فنیل پروپانول آمین : كه سال‌ها است به عنوان عامل ایجاد كم اشتهایی مطرح شده است. در می‌2000 ، دانشمندان دانشگاه ییل گزارشی را از مواجهه با PPA در زنان دچار سكته مغزی خونریزی دهنده منتشر ساختند

.در نتیجه در نوامبر 2000 ، سازمان دارو و غذا از شركت‌ها خواست كه از ارائه داروهای دارای PPA خودداری كنند.‌
-هیدروكلرید فن‌ فلورامین و هیدروكلرید دكس فن فلورامین :كه از سپتامبر 1997. به علت ایجاد بیماریهای قلبی نظیر بیماری دریچه ای از بازار خارج شدند . در این بیماری ها دریچه‌های قلبی حالتی به خود می‌گیرند كه باعث می‌شود ظاهری سفیدرنگ یافته و پلاكی شوند.

- سیبوترامین: تركیب داروهای ایجاد كننده كاتكولامین‌ها و سروتونین می باشد و باعث می‌شود دریافت سروتونین و نوراپی‌ نفرین محدود ‌گردد. این دارو در ابتدا برای ممانعت از افسردگی ارائه گردیده بود . با وجود اینكه عوارض شدیدی ندارد ، با این وجود ، کنترل دقیق میزان فشار خون و عملكرد قلب در این حال توصیه می‌شود.

احتیاط از نظر فشار خون در بیماران ، ضروری است؛ بهتر است از این دارو در بیماران عارضه قلبی كرونری ، آریتمی قلبی ، سكته مغزی ، نارسایی احتقانی قلب استفاده نشود‌.( تنها دارویی كه در این گروه دارای تاییدیه FDA می باشد . )

در مقاله بعد در مورد دارو های مهار كننده جذب چربی بحث خواهیم نمود .